؛تعلیم و تربیت اجتماعی اخلاقی از دیدگاه حضرت علی ع ضرورت جاذبه و دافعه در زندگی اجتماعی با مردم.ضرور

؛تعلیم و تربیت اجتماعی اخلاقی از دیدگاه حضرت علی ع ضرورت جاذبه و دافعه در زندگی اجتماعی با مردم.ضرورت جاذبه و دافعه در زندگی سیاسی.ضرورت جاذبه و دافعه برابر دشمن.ضرورت جاذبه و دافعه برابر فاسدان و بدکاران.عیب جوها.سخن چینان بی‏تقوا.بخیل و ترسو و حریص

ضرورت جاذبه و دافعه در زندگی اجتماعی با مردم

برای رشد و تکامل خوبی‏ها و خوبان، و تنبیه و بازپروری بدکاران، باید اصل «جذب و دفع» را در روابط اجتماعی و زندگی با مردم بکار گیریم.

امام علی‏ علیه السلام در آداب معاشرت هشدار می‏دهد که:

لا تَصْحَبِ المائِقَ فَإِنَّهُ یَزَیِّنُ لَکَ فِعْلَهُ وَ یَوَدُّ اَنْ تَکوُنَ مِثلَهُ

" 1 ".

و ادامه می‏دهد که:

وَمُجَالَسَةَ أَهْلِ الْهَوَی مَنْسَاةٌ لِلْإِیمَانِ، وَمَحْضَرَةٌ لِلشَّیْطَانِ

" 2 ".

امام علی‏ علیه السلام در تنظیم روابط اجتماعی با مردم می‏فرماید:

قَارِنْ أَهْلَ الْخَیْرِ تَکُنْ مِنْهُمْ، وَبَایِنْ أَهْلَ الشَّرِّ تَبِنْ عَنْهُمْ... وَظُلْمُ الضّعِیفِ أَفْحَشُ الظُّلْمِ

(به نیکوکاران نزدیک شو که از آنان خواهی شد، و از اهل شر و بدی دور کن تا از آنها به کنار باشی و بدان که ستم کردن بر ناتوان ستم است.) " 3 ".

آنگاه به علل ضرورت «دافعه» اشاره می‏فرماید که:

فَالصُّورَةُ صُورَةُ إِنْسَانٍ، وَالْقَلْبُ قَلْبُ حَیَوَانٍ، لَا یَعْرِفُ بَابَ الْهُدَی فَیَتَّبِعَهُ، وَلَا بَابَ الْعَمَی فَیَصُدَّ عَنْهُ. وَذلِکَ مَیِّتُ الْأَحْیَاءِ!

" 4 ".

به گفته مولوی:

ای بسا ابلیس آدم روی هست

پس به هر دستی نباید داد دست

سپس کیفیت معاشرت و رعایت اصل جاذبه برای جذب دل‏های مردم را اینگونه مطرح فرمود که:

خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَةً إِنْ مُتُّمْ مَعَهَا بَکَوْا عَلَیْکُمْ، وَإِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَیْکُمْ.

" 5 ".

ضرورت جاذبه و دافعه در زندگی سیاسی

بدیهی است که در یک زندگی اجتماعی، تحولات و دگرگونی‏های سیاسی فراوانی پدید می‏آید،

و تلخی‏ها و شیرینی‏های گوناگونی مطرح می‏گردد.

مهمّ آن است که یک انسان متعهّد و مؤمن با روش‏های حساب شده و منطقی، تحولات سیاسی را ارزیابی نموده و با آن برخوردهای اساسی کند،

که سرانجام حوادث و تحوّلات سیاسی، تقویت ارزش‏های تکاملی و پیشرفت جامعه انسانی اسلامی باشد،

در این رابطه باید از قدرت «جاذبه و دافعه» بدرستی استفاده شود،

که امام علی‏ علیه السلام فرمود:

رَحِمَ اللَّهُ رَجُلاً رَأَی حَقّاً فَأَعَانَ عَلَیْهِ، أَوْ رَأَی جَوْراً فَرَدَّهُ، وَکَانَ عَوْناً بِالْحَقِّ عَلَی صَاحِبِهِ.

" 6 ".

امام علی‏ علیه السلام آنگاه به دفع بدی‏ها می‏پردازد که:

رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ، فَإِنَّ الشَّرَّ لَا یَدْفَعُهُ إِلَّا الشَّرُّ.

" 7 ".

در این رهنمود سیاسی نهج‏البلاغه، هرگونه انزوا طلبی و دخالت نکردن، بی تفاوتی و بزدلی، سازش و تسلیم در برابر هرگونه ظلم و ستم محکوم است.

ضرورت جاذبه و دافعه برابر دشمن

دشمن گرچه دشمن است امّا می‏شود با برخوردهای انسانی قلب او را تسخیر کرد،

و از او یک دوست وفادار ساخت،

و از احتیاط و دوراندیشی نباید غفلت کرد که تلخی‏های فراوانی ببار خواهد آورد.

امام علی‏ علیه السلام در خصوص برخورد انسانی و بکارگیری اصلِ «جاذبه» در برابر دشمن می‏فرماید:

إِذَا قَدَرْتَ عَلَی عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَةِ عَلَیْهِ.

" 8 ".

و به سربازانش در جنگ سفارش می‏کند که:

فَإِذَا کَانَتِ الْهَزِیمَةُ بِإِذْنِ اللَّهِ فَلَا تَقْتُلُوا مُدْبِراً، وَلَا تُصِیبُوا مُعْوِراً، وَلَا تُجْهِزُوا عَلَی جَرِیحٍ. وَلَا تَهِیجُوا النِّسَاءَ بِأَذًی، وَإِنْ شَتَمْنَ أَعْرَاضَکُمْ، وَسَبَبْنَ أُمَرَاءَکُمْ

" 9 ".

با توجّه به لطف و بزرگواری و والائی روح امام است که شاعز گفت:

«تو خدائی مگر ای دشمن دوست؟!!»

امام علی‏ علیه السلام آنگاه هشدار می‏دهد که:

وَلَکِنِ الْحَذَرَ کُلَّ الْحَذَرِ مِنْ عَدُوِّکَ بَعْدَ صُلْحِهِ، فَإِنَّ الْعَدُوَّ رُبَّمَا قَارَبَ لِیَتَغَفَّلَ فَخُذْ بِالْحَزْمِ

(امّا زنهار، زنهار، سخت از دشمنت پس از بستن پیمان صلح برحذر باش، چرا که دشمن گاهی نزدیک می‏شود که تو را غافلگیر سازد، پس دوراندیشی را فراموش نکن.) " 10 ".

وقتی یاران امام علی‏ علیه السلام به دشمنان خود دشنام می‏دادند، زبان به نصیحت آنان گشود و فرمود:

إِنِّی أَکْرَهُ لَکُمْ أَنْ تَکُونُوا سَبَّابِینَ... وَقُلْتُمْ... اللَّهُمَّ احْقِنْ دِمَاءَنَا وَدِمَاءَهُمْ، وَأَصْلِحْ ذَاتَ بَیْنِنَا وَبَیْنِهِمْ، وَاهْدِهِمْ مِنْ ضَلَالَتِهِمْ، حَتَّی یَعْرِفَ الْحَقَّ مَنْ جَهِلَهُ

(من خوش ندارم که شما دشنام دهنده باشید... بهتر است بگویید...

" 11 ".

امّا اگر دشمن دست از تجاوز برنداشت،

و به مرزها هجوم آورد،

باید قدرتِ «دافعه» را در چهره خشم مقدس و جهاد بی‏امان و حملات پِی در پِی آنگونه بکار گرفت تا ریشه‏های فتنه و فساد سوزانده شود و مهاجمِ قدرت طلب، بر سرجای خود بنشیند،

که حضرت فرمود:

فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ، فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِیَائِهِ.

وَهُوَ لِبَاسُ التَّقْوی، وَدِرْعُ اللَّهِ الْحَصِینَةُ، وَجُنَّتُهُ الْوَثِیقَةُ.

" 12 ".

ضرورت جاذبه و دافعه برابر فاسدان و بدکاران

درست است که انسان‏های فاسد و آلوده را باید مجازات کرد،

و از جامعه طردشان نمود،

و رابطه‏ها را با آنان قطع کرد،

امّا باید دوراندیش و واقعیت گرا بود و برای هدایت و جذب دلهای آنها کوشید،

شاید روزی توبه کردند و زندگی جدیدی را در پرتو روشنائی حق، آغاز نمودند.

که حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام فرمود:

وَإِنَّمَا یَنْبَغِی لِأَهْلِ الْعِصْمَةِ وَالْمَصْنُوعِ إِلَیْهِمْ فِی السَّلَامَةِ أَنْ یَرْحَمُوا أَهْلَ الذُّنُوبِ وَالْمَعْصِیَةِ

" 13 ".

آنگاه به ضرورت هدایت و ارشاد گناهکاران و فاسدان اشاره می‏فرماید،

تا راه حق را و روش پاکی و سلامت را بازشناسند و به سوی خوبی‏ها بازگردند.

که حضرت فرمود:

یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ، مَا جَرَّأَکَ عَلَی ذَنْبِکَ، وَمَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ...

أَمَا مِنْ دَائِکَ بُلُولٌ، أَمْ لَیْسَ مِنْ نَوْمَتِکَ یَقَظَةٌ، أَمَا تَرْحَمُ مِنْ نَفْسِکَ مَا تَرْحَمُ مِنْ غَیْرِکِ؟

(ای انسان، چه چیز تو را به گناه جرأت داده؟ و چه چیز تو را بر پروردگارت مغرور ساخته است...

" 14 ".

و ضرورت بکارگیری قدرت «دافعه» را در معاشرت و دوستی با فاسدان سفارش می‏فرماید که:

وَ اِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْفُسّاقِ فَإِنَّ الشَّرَّ بِالشَّرِّ مُلْحَقٌ وَ وَقِّرِاللَّهَ وَ أَحْبِبْ أَحِبَّاءَهُ

" 15 ".

امّا اگر فاسدان و بدکاران به راه نیامدند،

پندپذیر نبودند،

و ترک معاشرت‏ها نیز در آنها اثر نکرد،

و قصد تداوم فساد و آلودگی در جامعه را دارند،

مبارزه و جنگ با آنان واجب است تا جامعه اسلامی از شرّ آنان در أمان باشد.

که حضرت فرمود:

أَلَا وَقَدْ أَمَرَنِیَ اللَّهُ بِقِتَالِ أَهْلِ الْبَغْیِ وَالنَّکْثِ وَالْفَسَادِ فِی الْأَرْضِ، فَأَمَّا النَّاکِثُونَ فَقَدْ قَاتَلْتُ، وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَقَدْ جَاهَدْتُ، وَأَمَّا الْمَارِقَةُ فَقَدْ دَوَّخْتُ

(آگاه باشید خداوند مرا به نبرد با سرکشان و پیمان شکنان و فساد کنندگان روی زمین، فرمان داده است، اما ناکثین پیمان شکن، با آنها نبرد کردم و قاسطین متجاوز با آنها جهاد نمودم و مارقین خارج شده از دین را برخاک ذلّت و خواری نشاندم تا نتوانند فرد و جامعه را به فساد کشانند.) " 16 ".

با توجّه به رهنمودهای فوق در می‏یابیم که هرگونه بی‏تفاوتی محکوم است،

نباید گفت:

(به من چه، چرا دشمن‏تراشی کنم؟

دشمن کمش هم زیاد است!)

زیرا آنجا که مصلحت جامعه اسلامی و سرنوشت انسان‏ها و سلامت نسل بشری مطرح است.

باید با دشمن مبارزه کرد و با فاسدان و آلوده دامنان به جهاد برخاست و هرگونه رفاه‏زدگی و راحت طلبی را محکوم کرد.

ضرورت جاذبه و دافعه در مدیریت اسلامی

ضرورت جاذبه در حکومت و رهبری

رهبر و حاکم اسلامی باید نقش مهمّ «جاذبه و دافعه» را بشناسد،

و جایگاه اصلی و اساسی آن را بداند،

و با جذب و دفع حساب شده، فرد و جامعه را در برابر خطرات و حوادث ناگوار حفظ کند،

و روزنه نفوذ برای منافقان و دشمنان باقی نگذارد.

اگر رهبر اسلامی دارای جاذبه قوی و حساب شده نباشد و عناصر فاسد و آلوده را بجا دفع نکند نمی‏تواند مدیریت صحیحی را تحقّق بخشد.

امام علی‏ علیه السلام نسبت به ضرورت «جاذبه» در مدیریّت و رهبری جامعه، به مالک اشتر می‏فرماید:

وَ أَشْعِرْ قَلْبَکَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِیَّةِ وَالَْمحَبَّةَ لَهُم وَاللُّطْفَ بِهِمْ... فَإِنَّهُم صِنْفانِ اِمّا أخٌ لَکَ فِی الدّینِ أَو نَظیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ

(قلب خود را از رحمت و محبت و لطف، نسبت به ملت مالامال نما و با رعیت مهربان و دلسوز باش، زیرا آنها دو گروه بیش نیستند یا برادران دینی تو هستند و یا انسان‏هائی همچون شما.) " 17 ".

و به محمّد بن ابی بکر فرماندار مصر می‏نویسد:

فَاخْفِضْ لَهُمْ جَنَاحَکَ، وَأَلِنْ لَهُمْ جَانِبَکَ، وَابْسُطْ لَهُمْ وَجْهَکَ، وَآسِ بَیْنَهُمْ فِی اللَّحْظَةِ وَالنَّظْرَةِ

" 18 ".

و به ابن عباس فرماندار بصره می‏نویسد که:

فَحَادِثْ أَهْلَهَا بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِمْ، وَاحْلُلْ عُقْدَةَ الْخَوْفِ عَنْ قُلُوبِهِمْ.

" 19 ".

و یکی دیگر از فرمانداران خود را مورد سرزنش و توبیخ قرار می‏دهد که چرا به جای جذب دل‏های رعیّت، از قدرت «دافعه» به گونه‏ای ناروا استفاده کرده است.

فَإِنَّ دَهَاقِینَ أَهْلِ بَلَدِکَ شَکَوْا مِنْکَ غِلْظَةً وَقَسْوَةً، وَاحْتِقَاراً وَجَفْوَةً. وَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَهُمْ أَهْلاً لِأَنْ یُدْنَوْا لِشِرْکِهِمْ، وَلَا أَنْ یُقْصَوْا وَیُجْفَوْا لِعَهْدِهِمْ، فَالْبَسْ لَهُمْ جِلْبَاباً مِنَ اللِّینِ تَشُوبُهُ بِطَرَفٍ مِنَ الشِّدَّةِ

(دهقانان، منطقه فرمانداریت از خشونت و قساوت تو شکایت کردند...

" 20 ".

در این رهنمود وحی‏گونه، هم به ضرورت جاذبه اشاره شده و هم اصل اعتدال و میانه‏روی در به کارگیری «جاذبه» را گوشزد کرده است،

که مبادا از مهربانی و نرمخوئی فرماندهان و رهبران جامعه، گروهی سوء استفاده کنند.

ضرورت برخورداری حکومت از دافعه صحیح

اگر اصل «دافعه» یک قانون عمومی است،

و همراه با «جاذبه» در وحدت و تشکل و در پیدایش و تداوم حیات نقش اساسی دارد؛

حکومت و رهبری نیز از این اصل نباید جدا باشد؛

باید عناصر چاپلوس و ثناگو، منحرف و فاسد، بدسابقه و آلوده دامن، کنار زده شوند،

تا حکومت و رهبری با اصالت و سلامت، در ایجاد یک مدیریت سالم و موفق پیروز گردند.

چه کسانی باید از حکومت دفع و طرد گردند.

عیب جوها

امام علی‏ علیه السلام به مالک اشتر حاکم مصر می‏نویسد:

وَلْیَکُنْ أَبْعَدَ رَعِیَّتِکَ مِنْکَ، وَأَشْنَأَهُمْ عِنْدَکَ، أَطْلَبُهُمْ لِمَعَائِبِ النَّاسِ؛ فَإِنَّ فِی النَّاسِ عُیُوباً، الْوَالِی أَحَقُّ مَنْ سَتَرَهَا

(آنها که نسبت به رعیت عیب جوترند از تو دور باشند زیرا مردم عیوبی دارند که والی و رهبر در پوشیدن و پنهان کردن آنها از همه سزاوارتر است.) " 21 ".

سخن چینان بی‏تقوا

حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام می‏فرماید:

وَلَا تَعْجَلَنَّ إِلَی تَصْدِیقِ سَاعٍ، فَإِنَّ السَّاعِیَ غَاشٌّ، وَإِنْ تَشَبَّهَ بِالنَّاصِحِینَ.

(در تصدیق و باور سخن سخن چینان شتاب نکن زیرا آنان خیانتکارند گرچه در لباس نصیحت کنندگان دلسوز جلوه می‏کنند.) " 22 ".

بخیل و ترسو و حریص

امام علی‏ علیه السلام به مالک اشتر حاکم مصر نوشت:

وَلَا تُدْخِلَنَّ فِی مَشُورَتِکَ بَخِیلاً یَعْدِلُ عَنِ الْفَضْلِ، وَیَعِدُکَ الْفَقْرَ، وَلَا جَبَاناً یُضْعِفُکَ عَنِ الْأُمُورِ، وَلَا حَرِیصاً یُزَیِّنُ لَکَ الشَّرَهَ بِالْجَوْرِ،

(بخیل را در مشورت خود دخالت مده، زیرا که تو را از احسان منصرف و از تهیدستی و فقر می‏ترساند و نیز با ترسو مشورت نکن، زیرا در کارها روحیّه تو را تضعیف می‏نماید و با حریس مشورت نداشته باش که حرص را با ستمگری در نظرت زینت می‏بخشد.) " 23 ".

روش برخورد با مردم.حفظ شخصیت نیازمند.روش خواستن، وبرطرف کردن نیازها.بخشش امام و اعتراض دیگران.احترام

روش برخورد با مردمش.حفظ شخصیت نیازمند.روش خواستن، وبرطرف کردن نیازها.بخشش امام و اعتراض دیگران.احترام به پیامبر.قدم بر دوش من بگذار.احترام به بزرگان در نامگذاری فرزند.پشتوانه های تربیت و خودسازی.یاد خدا در همه کارها

روش برخورد با مردم

حفظ شخصیت نیازمند

روش خواستن، وبرطرف کردن نیازها

امام علی‏ علیه السلام فرمود:

اگر احساس کنم کسی چیزی را از من می‏خواهد قبل از آنکه نیاز خود را مطرح کند به او می‏بخشم، زیرا حقیقت بخشش و کَرَم، ناخواسته بخشیدن است،

و به نیازمندان دستور داد که:

نیازهای خود رابرروی کاغذی بنویسند، تا ذلّت و خواری سئوال کردن در چهره‏شان نمایان نشود.

وقتی حارث همدانی در یکی از شب ها خدمت امام علی‏ علیه السلام رسید، ودست نیاز به طرف امام علی‏ علیه السلام دراز نمود، ودر خواست کمک کرد،

امام علی‏ علیه السلام چراغ را خاموش کرد تا چهره او را ننگرد،

و فرمود:

برای این چراغ راخاموش کردم که چهره ات دچار شرم و شکستگی نشود. " 1 ".

بخشش امام و اعتراض دیگران

پس از جمع آوری محصولات باغات، امام علی‏ علیه السلام نهصد کیلو خرما (پنج وَسَق) برای یکی از افراد آبرومند مدینه که از بیان کردن نیازش خجالت می‏کشید، فرستاد تا تأمین گردد.

شخصی که در حضور حضرت بود گفت:

یا امیرالمؤمنین! آن شخص از شما درخواستی نداشته است و تازه اگر برای او 180 کیلو خرما (یک وَسَق) می‏فرستادی کافی بود.

امام علی‏ علیه السلام در پاسخ فرمود:

خدا مثل تو را در مسلمین زیاد نکند، من می‏بخشم و تو بُخل می‏ورزی؟!!

اگر او از من درخواست می‏کرد وچیزی به او می‏دادم اجر چندانی نداشت،

باید نیازمند راقبل از آنکه آبروی خود را درمعرض درخواست گذارد کمک کرد. " 2 ".

احترام به پیامبر

در روز فتح مکّه در سال هشتم هجرت، وقتی رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم می‏خواست کعبه را بازسازی کند، به امیرالمؤمنین‏ علیه السلام فرمود:

وارد خانه خدا شده بُتها را سرنگون کرده و آنها را در هم بشکن.

امام علی‏ علیه السلام خواست بالا رود، چون درب ورودی بالا قرار داشت، بدون وسیله و نردبان ممکن نبود، ناگهان رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:

قدم بر دوش من بگذار.

امام علی‏ علیه السلام قدم بر دوش رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم گذاشت و بتها را شکست و سرنگون کرد،

آنگاه به هنگام فرود آمدن، با زحمت از بالا به پائین پرید.

رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:

من آماده ایستاده بودم، چرا به هنگام فرود آمدن، قدم بر دوش من نگذاشتی؟

امام علی‏ علیه السلام پاسخ داد:

هنگام بالا رفتن چون امر کردی اطاعت کردم، ولی نفرمودی که به هنگام فرود آمدن نیز قدم بر دوش مبارک بگذارم. " 3 ".

احترام به بزرگان در نامگذاری فرزند

احترام به بزرگان، پدران و مادران در امور اجتماعی و خانوادگی یکی از ارزش‏های جاودانه است،

که انسان از مشورت‏های حکیمانه آنان بهره‏مند گردد، و آنها را برخود مقدّم بدارد، به خصوص در «نامگذاری فرزند»، تا نام نیکوئی انتخاب گردد.

امروزه بسیاری از زنان و مردان جوان بدون مشورت با بزرگان خانواده با شتابزدگی و ایده‏آل گرائی، نام‏هائی را انتخاب می‏کنند که هم باعث شرمندگی کودک و هم باعث بی‏اعتناعی خانواده است،

و گاهی با انتخاب أسامی تقلیدی از غرب و شرق و برخلاف شئون ملّی و اسلامی زیر سئوال می‏روند.

وقتی امام حسن مجتبی‏ علیه السلام متولّد شد، و قنداقه نورانی او را به دست امام علی‏ علیه السلام دادند،

حضرت زهرا علیها السلام خطاب به امیرالمؤمنین‏ علیه السلام فرمود:

ای امیرالمؤمنین‏ علیه السلام، نامی نیکو برای فرزندم انتخاب کن.

حضرت پاسخ داد:

من از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم پیشی نمی‏گیرم، تا رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم چه تصمیمی بگیرد؟

پس کودک را در جامه زردی پیچاند و خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم رفت.

رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم پارچه زرد را دور افکند و کودک را در پارچه سفیدی قرار داد و پرسید:

نامی برای کودک انتخاب کردید؟

امام علی‏ علیه السلام فرمود:

یا رسول اللَّه‏ صلی الله علیه وآله وسلم! هرگز از شما سبقت نخواهم گرفت.

رسول گرامی اسلام‏ صلی الله علیه وآله وسلم با مشورت حضرت جبرئیل اوّلین فرزند امام علی‏ علیه السلام را «حَسَنْ» نامید،

که در تورات و کتب آسمانی به زبان عبری «شُبَّر» است. " 4 ".

حال چه می‏شود که زنان و مردان جوان ما برای نامگذاری فرزند دچار شتابزدگی نشده، و از رأی و فکر و مشورت بزرگان خانواده استفاده کنند، و این ادب را از امام علی‏ علیه السلام خود یاد گیرند؟

پشتوانه های تربیت و خودسازی

یاد خدا در همه کارها

عبداللَّه بن یحیی بر امام علی‏ علیه السلام وارد شد و با اشاره حضرت بر روی زمین نشست،

که ناگاه چیزی سقوط کرد و سرش را شکافت و خون جاری شد.

امام علی‏ علیه السلام با دست‏های خود زخم را به هم آورد، گویا زخم و شکستگی وجود نداشت.

سپس به عبداللَّه فرمود:

«سپاس خداوندی را که گرفتاری‏ها را کفّاره گناهان پیروان ما در دنیا قرار داد.»

عبداللَّه پرسید:

مجازات گناهان ما فقط در دنیاست؟

امام علی‏ علیه السلام فرمود:

آری مگر نشنیده‏ای که:

«الدّنیا سِجْنُ المؤمن و جنّة الکافر»

(دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است)

خداوند پیروان ما را در دنیا از گناهان پاک می‏کند که فرمود:

ما اَصابَکُم من مُصیبَةٍ فبِما کَسَبَتْ اَیْدیکُم.

(آنچه از مصیبت ها به شما می رسد از کردار خود شماست.) " 5 ".

ولی دشمنان ما را در دنیا پاداش می‏دهد که وقتی وارد محشر می‏شوند سنگینی گناه بر دوش آنان است و وارد آتش خواهند شد.

عبداللَّه می‏گوید:

پرسیدم:

یا امیرالمؤمنین امروز گناه من چه بود، که مبتلا شدم؟

فرمود:

به هنگام نِشستن بسم اللَّه نگفتی،

که این مصیبت، کفّاره گناه تو شد،

مگر نمی‏دانی که رسول خدا فرمود:

«هرکاری که در آن بسم اللَّه گفته نشود آن کار نا تمام خواهد ماند.»

عبداللَّه گفت:

پدر و مادرم فدای شما دیگر گفتن بسم‏اللَّه را ترک نمی‏کنم. " 6 ".

علم سودمند

پس از جنگ جمل، و پیروزی امام علی‏ علیه السلام و فرار باقیمانده شورشیان بصره، امام علی‏ علیه السلام در میان کشتگان حرکت می‏کرد، که جنازه (کعب بن سور) قاضی بصره را دید.

او مرد عالمی بود امّا فریب شورشیان راخورد و در جنگ بر ضدّ امام علی‏ علیه السلام شرکت کرد.

امام علی‏ علیه السلام فرمود:

جنازه او را بنشانید،

دو نفر جنازه او را نشاندند.

حضرت خطاب به جنازه قاضی بصره فرمود:

«علم داشتی اما نفعی به تو نبخشید» " 7 ".

در چشمه سار نهج البلاغه

1- کتاب الغارات، و بحارالانوار، و سفینة البحار

2- فروع کافی ص 167، و اسلام ومستمندان ص 251

3- سیمای جوان ص134، دوانی

4- امالی شیخ طوسی ص367، و جلاء العیون مجلسی

5- سوره شوری آیه 30

6- تفسیر برهان ج 1 ص 45، و نمونه معارف اسلام ج 2

7- شرح ابن ابی الحدید ج 1 شرح خطبه 13

رشد فکر دینی کودک.شرایط تنبیه کودکان.شتاب در تربیت کودک.انسان در جستجوی الگوها(معرفی امام علی‏ به عن

رشد فکر دینی کودک

تشویق کودک به سخنرانی

شرایط تنبیه کودکان

روش بازداری کودک

شتاب در تربیت کودک

معرفی الگوها (معرفی امام علی‏ به عنوان الگویی کامل و برتر)

ضرورت الگوها

انسان در جستجوی الگوها

ضرورت وجود الگوها

هماهنگی فلسفه تربیت با فلسفه عصمت

هدفداری تربیت.ارزش تربیت.امکان تربیت.ضرورت ها تربیت از دیدگاه امام علی.اقسام الگوهای رفتاری...

امام علی و مباحث تربیتی

سرآغاز

الگوهای رفتاری و عنصر زمان و مکان

اقسام الگوهای رفتاری

ضرورت ها

تربیت از دیدگاه امام علی

امکان تربیت

تربیت پذیری انسان

ارزش تربیت

هدفداری تربیت

الگو بودن امام علی از زبان پیامبر.الگو بودن امام علی از زبان دوست و دشمن.میخائیل نعیمه.الگو بودن علی

الگو بودن امام علی از زبان پیامبر

الگو بودن امام علی از زبان دوست و دشمن

الگو بودن علی‏ از زبان دانشمندان دنیا

زمخشری

جبران خلیل جبران

شبلی شمیل

میخائیل نعیمه

جرج جرداق مسیحی

فیلسوف انگلیسی، کارلیل

لامنس

شعبی.ابن وهب.الگو بودن علی‏ از زبان دیگران.معرفی الگوها از زبان زنی شجاع.معرفی الگوهای کامل انسانیت.

منادی توحید

معرفی الگوهای کامل انسانیت

وصف امام علی از زبان ضرار بن ضمره

معرفی الگوها از زبان زنی شجاع

الگو بودن علی‏ از زبان دیگران

طبری

ابن وهب

محمد بن اسحاق سراج

ابن السراج از عبدالله بن عمر

شعبی

چگونه حیوان نفس را مهار کنیم؟ومطالب پند آموز مورد احتیاج برای نوجوان

نقش تربيتي اعتدال........ در قرآن و نهج البلاغه

امام علی و مباحث تربیتی

توصیه هایی مفید به والدین جهت استفاده احتمالی فرزندانشان از اینترنت ،قضیه را جدی بگیرید آنچه که وا

توصیه هایی مفید به والدین جهت استفاده احتمالی فرزندانشان از اینترنت ،قضیه را جدی بگیرید

 آنچه که والدین می بایددر باره اینترنت بدانند!

روابط دختران و پسران قبل از ازدواج از نگاه قرآن و روايات

روابط دختران و پسران قبل از ازدواج از نگاه قرآن و روايات
روابط پسران و دختران جوان، در كشور ما به عنوان يك معضل اجتماعي مطرح است لذا بر اولياي خانه و مدرسه و به تبع آنها مسئولين فرهنگي و اجتماعي لازم است اين مسئله را به طور علمي بررسي نمايند و از هرگونه تصميم احساسي خودداري كرده و با شناخت كامل آسيب ها، زمينه ها و راهكارهاي علمي و تخصصي با اين انحراف برخورد نمايند. زيرا به حكم «ولا تقف ما ليس لك به علم» (اسراء، 36) بايد از پيروي هر چيزي كه بدان علم نداريم پرهيز كنيم. درهر اعتقاد يا عملي كه تحصيل علم ممكن است، پيروي از غير علم حرام است و زماني اقدام و ارتكاب عملي جايز است كه دليل علمي آن را تجويز نمايد. (1) براي بررسي اين معضل با سؤال هايي روبرو هستيم: 1- چه نوع روابطي، معضل اجتماعي به شمار مي رود؟ 2- چه آسيب هايي دراين زمينه جوانان ما را تهديد مي كند؟ 3- زمينه هاي اين روابط آسيب زا چيست؟ 4- چه راهكارهايي براي پيشگيري و هدايت صحيح وجود دارد؟ در مقاله حاضر كه از مجله پاسدار اسلام ش 307 انتخاب شده به اين پرسشها پاسخ داده مي شود كه با هم آن را مي خوانيم.
روابط آسيب زا
ارتباط و برخورد پسران و دختران، امري اجتناب ناپذير است زيرا بديهي است كه در جامعه، كوچه و خيابان، هنگام خريد و هنگام معاشرت ها و... نمي شود ديوار و حائلي بين دو جنس كشيد. هنگامي كه از روابط دختران و پسران به عنوان معضل اجتماعي و آسيب زا ياد مي شود، منظور روابط پنهاني، غيرعادي و ناپخته اي است كه به دور از هرگونه شناخت كافي بوده و به صورت هيجاني، تخيلات و رؤياهاي غيرواقعي صورت مي گيرد. دختران و پسراني كه به منظور جلب توجه جنس مخالف و با هدف دوست يابي از بين آنان، ساعت ها در خيابان ها و اماكن عمومي از گوشه اي به گوشه ديگر مي روند و بدون اينكه به روشني بدانند به دنبال چه چيزي هستند، وقت و انرژي خود را تلف مي كنند. گاهي اوقات افرادي مانند خود را مي يابند و روابط نامتعادلي برقرار مي كنند، لكن در نهايت با احساس سرخوردگي و بيهودگي و نيز احساس بيزاري از خود به خانه باز مي گردند. تعاليم انسان ساز اسلام، اين نوع روابط را نهي مي كند نه اينكه زنان و دختران را از جامعه طرد نمايد و از هرنوع حضور و فعاليت هاي آنان و برخورد و ارتباط زنان و مردان جلوگيري كند.
اسلام حفظ حريم ميان زن و مرد، عفت و حياء را مورد تاكيد قرار مي دهد.قرآن كريم يك نمونه از روابط سالم را بيان مي كند؛ دختران حضرت شعيب براي سيراب كردن گوسفندان صبر كردند تا مردان از سيراب كردن گوسفندانشان فارغ شوند و به كناري بروند. (قصص. 23) و هنگامي كه يكي از دختران شعيب از طرف پدر مأمور شد تا حضرت موسي را به خانه دعوت كند با كمال وقار و حياء با موسي سخن گفت (همان. 25) و حضرت موسي نيز بعداز قبول دعوت به دختر شعيب فرمود: راه را به من نشان بده و خودت پشت سر من بيا. براي اينكه ما دودمان يعقوب به زنان نگاه نمي كنيم. (2)
اين الگوي شايسته به ما نشان مي دهد كه مي شود زنان و مردان در جامعه با يكديگر برخورد و تعامل داشته باشند و در عين حال حريم يكديگر، حياء و عفت خود را نيز حفظ كنند.
آسيب شناسي
الف- آسيب رواني: فقدان حريم ميان زن و مرد وآزادي معاشرت هاي بي بند و بار، هيجان ها و التهاب هاي جنسي را فزوني مي بخشد. غريزه جنسي، غريزه اي نيرومند، عميق و دريا صفت است، هر چه بيشتر اطاعت شود، سركش تر مي گردد؛ همچون آتشي كه هر چه به آن بيشتر خوراك بدهند شعله ورتر مي شود. (3) روح بشر فوق العاده تحريك پذير است، اشتباه است كه گمان كنيم تحريك پذيري روح بشر محدود به حد خاصي است و از آن پس آرام مي گيرد. هيچ مردي ازتصاحب زيبا رويان و هيچ زني از متوجه كردن مردان و تصاحب قلب آنان و بالاخره دلي از هوس سير نمي شود. از طرفي تقاضاي نامحدود خواه ناخواه انجام نشدني است و هميشه مقرون است با نوعي احساس محروميت، دست نيافتن به آرزوها به نوبه خود منجر به اختلالات روحي و بيماري هاي رواني مي گردد. (4) حال اگر در سطح جامعه، جاذبه هاي جنسي رواج يابد و دختر و پسر روابطي آزاد داشته باشند، جلوه گري هاي موجود در برخورد و حالات دختران موجب جلب توجه پسران شده، انحراف اذهان و آشفتگي فكر و دل آنها را در پي دارد. البته خود دختران نيز ضربه پذير هستند زيرا چه بسيار دختراني كه سبب شوق دست يابي به نشانه هاي مقبول زيبايي و زنانگي به اختلالات رواني دچار مي شوند. (5) از طرف ديگر اگر در كوچه و خيابان، دلبري مرسوم گردد و جلوه گري، هنر دختران محسوب شود و در روابط دختر و پسر تجاذب و دلبندي به ميان آيد، دختراني كه از زيبايي لازم برخوردار نيستند، در فشار و استرس قرار مي گيرند و هميشه احساس كمبود و حقارت مي نمايند و لطمه هاي جدي بر روح و روان آنان وارد مي شود. آفت ديگر اين است كه افراد در اين نوع روابط كه معمولاً ناپايدار بوده و براساس سودجويي است نه تعهد، به شكست در عشق منتهي مي شوند. و در نتيجه روح لطيف و با نشاط آنها گرفتار افسردگي مي شود.
ويل دورانت مي گويد: «زني كه عاشق شد و معشوق خود را از دست داد، ممكن است اين گمشده برايش جبران ناپذير باشد. او روح خود را به تصوير خاصي پيوسته است وهر جا برود خاطراتش او را دنبال خواهند كرد. (6)
عشق بازي هاي خياباني قبل از ازدواج، آسيب ديگري نيز دارد وآن اين است كه دائماً از فاش شدن روابط گذشته و تاثير آن بر زندگي آينده دچار تشويش خاطر و نگراني هستند و اين نگراني اثر مخربي بر بهداشت رواني انسان مي گذارد.
ب- آسيب اجتماعي: آنچه موجب فلج كردن نيروي اجتماعي است، آلوده كردن محيط كار به لذت جويي هاي شهواني است(7) زيرا از طرفي شخصيت و كرامت زن را در حد يك كالا براي كام جويي مردان تنزل مي دهد و امنيت رواني لازم را براي فعاليت اجتماعي او از بين مي برد، و از طرف ديگر مردان، تمركز حواس و دقت كافي را براي كارهاي خود ندارند. هر چه روابط دختر و پسر ضابطه مند تر شود وجامعه از تحريكات شهواني وجلوه گري هاي جنسي دور گردد، اجتماع سالم تر خواهد شد و افراد جامعه بهتر به كار خود رسيدگي كرده، جوانان در محيط كار، درس و دانشگاه راحت تر خواهند بود و به پيشرفت هاي بيشتري خواهند رسيد.
ج- آسيب خانوادگي: معاشرت هاي آزاد و بي حد و مرز در برخي خانواده ها، زمينه بي بند و باري پسران و دختران را فراهم ساخته و ازدواج را به صورت يك وظيفه، تكليف و محدوديت در آورده است.
تفاوت جامعه اي كه روابط جنسي را به محيط خانوادگي و كادر ازدواج قانوني محدود مي كند با اجتماعي كه روابط آزاد در آن اجازه داده مي شود اين است كه ازدواج در اجتماع اول پايان انتظار و محروميت و در اجتماع دوم، آغاز محروميت و محدوديت است. در سيستم روابط آزاد جنسي، پيمان ازدواج به دوران آزادي دختر و پسر خاتمه مي دهد و آن ها را ملزم مي سازد كه به يكديگر وفادار باشند و در سيستم اسلامي به محروميت و انتظار آنان پايان مي بخشد. (8)
اختصاص يافتن استمتاعات و التذاذهاي جنسي به نهان خانه زناشويي و محيط خانواده و در كادر ازدواج، پيوند زن و شوهري را محكم مي سازد و موجب اتصال بيشتر زوجين به يكديگر مي شود. پس آسيب اول، بي رغبتي به ازدواج و تشكيل خانواده است. آسيب ديگر همان است كه ويل دورانت مي گويد:«مرد، نگران و مضطرب است كه مبادا كسي پيش از او زنش را تصرف كرده باشد.» (9) پسري كه قبل از ازدواج با افراد زيادي ارتباط داشته است، به هنگام ازدواج به هر دختري كه نظر كند، مي پندارد او نيز با پسرهاي متعددي ارتباط داشته و پاك و عفيف نيست و در نتيجه روح بي اعتمادي و سوء ظن در جامعه ا وج مي گيرد و اين همان چيزي است كه قرآن كريم از آن نهي فرموده است (هجرات.12) بنابر اين روابط آزاد، زمينه ساز بسياري از سوء ظن ها است.
نكته ديگري كه در جوامع آزاد و مختلط، خانواده ها را تهديد مي كند اين است كه زن و مرد، همواره در حال مقايسه اند، مقايسه آنچه دارند با آنچه ندارند وآنچه ريشه خانواده را مي سوزاند اين است كه اين مقايسه ها آتش هوس را در زن و شوهر و مخصوصاً در وجود شوهر دامن مي زند. (10)
زمينه ها و راهكارها
ما در اين قسمت به عوامل ايجاد كننده اين روابط و راههاي پيشگيري آن مي پردازيم و چون هر زمينه، راهكار مخصوص به خود را دارد، براي حفظ پيوستگي و انسجام مطلب در ذيل هر يك از زمينه ها، راهكار آن را نيز ذكر مي كنيم.
1- نگاه
يكي از زمينه هاي ايجاد روابط ناسالم نگاه مسموم است. براي انساني كه حب شهوات براي او زينت داده شده است (آل عمران .14) يك نگاه كافي است تا او را از خود بي خود كند ومتحول سازد. نگاه، تيري است از تيرهاي شيطان چه بسا نگاهي كه حسرت هاي طولاني را در پي دارد. (11) لذا حضرت علي (ع) مي فرمايد:«ديده ها شكارگاههاي شيطانند». (12) بعضي «نگاه ها»، ويروس «گناه» منتشر مي كنند، پس فاصله چنداني بين نگاه و گناه نيست. كنار هر گناه دو فرمان است: شيطان مي گويد:«چشم بدوز» خداي رحمان مي گويد:«چشم و ديده فرو بند» تنها راهكار آسودگي دل و برچيدن اين زمينه همان است كه قرآن كريم مي فرمايد: مومنان نگاه خود را از نامحرم بگردانند.«قل للمومنين يغضوا من ابصارهم» (نور.30) و در روايات نيز آمده است كه كسي كه چشم خود را فرو بندد دل را آسوده كند (13) از پشت به زنان نامحرم نگاه نيفكنيد. (14) از رو به رو به زن نامحرم خيره نشويد. (15) و اگر به طور اتفاقي نگاه به نامحرم افتاد چشم را بگردانيد. (16) و بار ديگر نگاه خود را به وي نيفكنيد. (17) حفظ نگاه مخصوص مردان نيست؛ زليخا اسير نگاه شده بود و زنان مصر با ديدن يوسف دست خود را بريدند(يوسف.31) لذا قرآن كريم به زنان مومن نيز دستور مي دهد كه چشم را از نگاه به مردان اجنبي فرو بندند (نور.31) لذا هنگامي كه مردي نابينا خدمت رسول خدا (ص) آمد، آن حضرت از همسران خود خواست كه جلسه را ترك كنند و پشت پرده قرار بگيرند. آنان با تعجب گفتند:«وي كور است.» حضرت فرمود:«شما كه كور نيستيد و او را مي بينيد» (18) و الگوي زنان عالم حضرت زهرا(س) فرمودند:«خير زن در آن است كه نه او مردي را ببيند و نه مردي او را ببيند». (19)
ز دست ديده و دل هر دو فرياد
كه هرچه ديده بيند دل كند ياد
بسازم خنجري نيشش ز فولاد
زنم بر ديده تا دل گردد آزاد(20)
2-خودآرايي و خودنمايي
يكي ديگر از علل گرايش جوانان به جنس مخالف، خودآرايي و خودنمايي است. خودآرايي ناپسند نيست بلكه خودآرايي به قصد خودنمايي در برابر نامحرم ناپسند است زيرا زمينه فساد جوانان است. جوان در اين سن، در برابر هزارها محرك كه قبلا آنها را حس نمي كرد، حساس مي گردد. بعضي از صداها اين حساسيت را بر مي انگيزد... بعضي از حركات اين حساسيت را نيرو مي دهد، بعضي از مناظر در جلب آن بيش از همه مؤثر است، رنگها در فصل عشق، غوغايي برپا مي كند و رنگ سرخ منادي تملك و تصرف است(21)
اگر جوان در معرض اين همه محرك هاي قوي قرار بگيرد، درياي شهوت او طوفاني مي شود و «غريزه جنسي، مخصوصا در پسران، تا سر حد وجدان نفوذ كرده و تحريكات شهواني همچون تصادم امواج به ساحل، شروع به مبارزه مي نمايد.»(22)
قرآن كريم براي برچيدن اين زمينه فساد به زنان مؤمن دستور مي دهد كه در خانه هاي خود بنشينند و مانند زنان جاهليت نخست، خودنمايي نكنند.(احزاب.33) زينت و آرايش خود را جز آنچه قهرا ظاهر مي شود بر بيگانه آشكار نسازند و بايد سينه و دوش خود را با مقنعه بپوشانند.(نور.31) منظور از «زينت زنان» مواضع زينت است زيرا اظهار خود زينت از قبيل گوشواره و دست بند حرام نيست، پس مراد از اظهار زينت، اظهار محل آنهاست (23) زنان مؤمن نبايد پاي خويش را به زمين بكوبند تا آنچه از زينتشان كه پنهان است ظاهر شود.(نور.31) طبيعي است كه جوان جذب مي شود. جواني از انصار رسول خدا(ص) در كوچه هاي مدينه زني را ديد -در آن زمان، زنان مقنعه را پشت گوش مي انداختند- وقتي زن از او گذشت، او را تعقيب كرد و از پشت او را مي نگريست تا داخل كوچه تنگي شد و در آنجا استخوان يا شيشه اي كه در ديوار بود، به صورت مرد برخورد كرده آن را شكافت، همين كه زن از نظرش غايب شد تازه متوجه گرديد كه خون به سينه و لباسش مي ريزد، با خود گفت: نزد رسول خدا مي روم و جريان را به او خبر مي دهم. رسول خدا از او پرسيد چه شده است؟ جوان جريان را عرض كرد. سپس جبرئيل نازل شد و حفظ حجاب و زينت را بر زنان مسلمان واجب نمود تا مردان مسلمان حفظ شوند. (24)
3-طنازي در سخن
يعني زنان در برابر مردان آهنگ سخن گفتن را نازك و لطيف كنند، تا دل او را دچار ريبه و خيال هاي شيطاني نموده شهوتش را برانگيزانند و در نتيجه آن مردي كه در دل بيمار است به طمع بيفتد و منظور از بيماري دل نداشتن نيروي ايمان است، آن نيرويي كه آدمي را از ميل به سوي شهوات باز مي دارد.(25) قرآن كريم براي جلوگيري از روابط ناسالم ميان زنان و مردان مي فرمايد: «نازك و نرم با مردان سخن مگوئيد مبادا آنكه دلش بيمار است به طمع افتد بلكه درست و نيكو سخن بگوييد.»(احزاب.32) يعني سخن معمولي و مستقيم بگوييد، سخني كه شرع و عرف اسلامي (نه هر عرفي) آن را بپسندد و آن سخني است كه تنها مدلول خود را برساند، نه اينكه كرشمه و ناز را بر آن اضافه كني، تا شنونده علاوه بر درك مدلول كلام، دچار ريبه هم بشود(26) تاثير كلام به قدري است كه مولاي متقيان از سلام كردن به زنان جوان خودداري مي كند و مي فرمايد: «مي ترسم از اين كه صداي آنها مرا خوش آيد و از اجرم كاسته شود.»(27)
4-تأخير در ازدواج
زن و مرد، مكمل نيازهاي روحي و رواني يكديگرند و هر يك بدون ديگري احساس فقر و نياز مي نمايد. زن به دنبال تقديس از جانب مرد و در آرزوي اين است كه تنها ملكه كاخ عشق و محبتش باشد.(28) و به قول ويل دورانت: زن فقط وقتي زنده است كه معشوق باشد و توجه كردن به او مايه حيات اوست. (29) و مرد نيازمند كسي است كه قلبش براي او بتپد و با گرمي نگاه و كلام پرمهرش، او را در مواجهه با ناملايمات زندگي اميد بخشد و خلاصه اينكه «هر يك از ما، در جدايي فقط نيمه اي از انسان است و هميشه نگران آن نيم ديگر است»(30) و اين نگراني به آرامش تبديل نمي شود مگر از طريق آن يگانه راهي كه خداوند متعال ترسيم نموده و آسايش انسان را در آن قرار داده است.(روم.21)
تا زماني كه دختر و پسر جوان اين نياز فطري را از راه ازدواج تأمين نكرده و به آرامش رواني نرسيده باشند در معرض خطر هستند لذا رسول خدا(ص) فرمود: آن كس كه ازدواج كند نيمي از دينش را حفظ كرده است.» (31)
5-بستر اجتماعي
يك عامل بسيار مهم در ايجاد چنين روابطي، وجود زمينه اي اجتماعي و گاه پنهان در ميان جوانان است. اگر در جامعه جوان چنين افكاري رايج شود كه داشتن دوست پسر و يا دوست دختر، نشانه قدرت و جاذبه اجتماعي است و يا اين انديشه كه داشتن چنين روابط، نشانه بزرگ شدن است و يا پيداكردن دوست براي يكديگر را بخشي از پيمان دوستي به شمار آورند، روز به روز بر ميزان اين روابط افزوده خواهد شد. براي رهايي از اين زمينه فساد راهكارهايي وجود دارد كه عبارتند از:
الف- اصلاح فرهنگ جامعه: اگر چنين افكاري در جامعه رسوخ كرده باشد بر مسئولين فرهنگي جامعه واجب است كه تمام امكانات و تلاش خود را در اصلاح فرهنگ جامعه به كار بگيرند زيرا تا فرهنگسازي درست صورت نگيرد خورده كارها نتيجه مطلوب را به همراه نخواهد داشت.
ب- دقت در انتخاب همنشين: بايد راههاي صحيح دوست يابي را آموزش داد تا جوانان با ديد باز و انديشمندانه همنشين و دوست خود را انتخاب نمايند زيرا رسول خدا(ص) مي فرمايند: «دين و منش هر شخصي، متناسب با دوست و همراه است.» (32)
6-مرحله رشد
اريكسون سن 12-20 سالگي را مرحله احساس هويت در مقابل سردرگمي هويت مي داند و مي گويد مشكل اين دوره خطر آشفتگي نقش به ويژه هويت جنسي و شغلي نوجوان است. در بعضي موارد جواناني كه قادر به رو در رويي با سردرگمي نقش جنسي و شغلي خود نيستند، هويتي منفي را انتخاب مي كنند و به هويت ها و نقش هايي متكي مي شوند كه به صورت نامطلوب ترين و خطرناك ترين اعمال به آنها عرضه شده است(33) كسي كه احساس پيشرفت و رضايت مندي از هويت، شغل و خانواده خود ندارد به رفتارهاي ناهنجار روي مي آورد كه به اين رفتارها «رفتارهاي جايگزين» مي گويند. يكي از اين رفتارهاي جايگزين، برقراري ارتباطهاي ناسالم است.
براي پيشگيري از بروز اين مشكل، بايد به نوجوان و جوان در هويت يابي كمك كرد تا بتواند براي خويشتن، تصويري رضايت بخش و اميدآفرين به دست آورد. انسان بايد يك هويت منسجم داشته باشد زيرا هركس براساس ذات و طبيعت خود عملي انجام خواهد داد(اسراء.84)
عمل انسان مترتب بر شاكله او است به اين معنا كه عمل هرچه باشد مناسب با اخلاق آدمي است چنانكه در فارسي گفته اند: «از كوزه همان برون تراود كه در اوست» پس شاكله يا هويت نسبت به عمل، نظير روح جاري در بدن است.(34) بنابراين بر والدين و مسئولين تعليم و تربيت واجب است كه در راه «هويت يا بي جنسي» به جوانان كمك كنند تا تصوير روشني از جنسيت خود و نقش هاي مربوط به آن، برخوردهاي اجتماعي و دوستي دختران و پسران و عشق و امثال آن پيدا كنند.حمید رضا ترکمندی ، زیباوب www.zibaweb.com
7- عدم تقيد خانواده به مسائل ديني
جوانان اولين برخوردها و معاشرت هاي ناسالم و مختلط را در خانه تجربه مي كنند.
فرهنگ خانواده است كه حد و مرزها را به فرزندان مي آموزد. اگر خانواده ها حدود شرعي را در روابطشان مراعات نكنند، ديگر چه انتظاري از جوانان با آن شرايط روحي و هيجاني مي توان داشت لذا قرآن كريم مي فرمايد: «اي مومنان! خود و خانواده خويش را از آتش دوزخ نگاه داريد.»(تحريم.6) يعني خود و زن و بچه خود را تعليم خير دهيد و ادب نماييد.(35) و در نگهداري خانواده همين بس كه به آنها امر كنيد بدان چه كه خدا امر كرده و نهي كنيد از آنچه خدا نهي كرده است.(36)
8- بي توجهي به نيازهاي جوانان در خانه
جوانان به محبت، برقراري صميميت، تنوع، تفريح و هر چيزي كه شور و نشاط آنان را حفظ كند، نيازمند هستند. اگر والدين اين نيازها را تأمين نكنند، خود آنان دست به كار مي شوند و از آنجا كه معمولا جوانان شتابزده و ناپخته عمل مي كنند، از هر طريقي براي رفع نياز خود اقدام مي كنند.
نكته ديگري كه بايد به آن توجه داشت، پرهيز از بيكاري است. خداوند متعال به پيامبر گرامي اسلام(ص) توصيه مي فرمايد: «هنگامي كه از كار مهمي فارغ شدي خود را به كار ديگري مشغول كن»(انشراح.7) والدين بايد براي اوقات فراغت جوانان خود برنامه داشته باشند. فعاليت هاي اجتماعي، فرهنگي، ورزشي و تفريحي علاوه بر اينكه آنها را از بسياري از فسادها حفظ مي كنند، در رشد ابعاد مختلف جوان موثر است.
والدين در برخورد با جوانان بايد طريق اعتدال را پيش بگيرند و از هرگونه افراط، تفريط، برخورد خشك، خشن و انعطاف ناپذير خودداري كنند. و در ضمن نظارت و كنترل نامحسوس بر رفت و آمد و رفتارهاي آنان، شخصيت و حريم خصوصي آنان راحفظ نمايند زيرا اگر شخصيت او از بين برود و عزت و كرامتي نداشته باشد، هيچ اميد خيري در او نيست.(37) و از سرزنش و ملامت نيز پرهيز كنند كه آتش لجاجت را در آنان شعله ورتر مي كند.(38)
9- رسانه
يكي ديگر از عوامل زمينه ساز روابط دختر و پسر رسانه ها اعم از صدا و سيما، نشريات، اينترنت و ماهواره است كه بررسي ميزان تأثير آنها و چگونگي مقابله با آنها به تدوين مقاله اي مستقل نياز دارد.

پي نوشت ها:
1) الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 13، ص 126- .127
2) الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 16، ص .38
3) مرتضي مطهري، مسئله حجاب، ص .69
4) همان، ص .72
5) خانم دكتر سعداوي، چهره عريان زن، ص 168؛ ر. ك: مقدمه اي بر روانشناسي زن ص .110
6) ويل دورانت، لذات فلسفه، ص .146
7) مرتضي مطهري، مسئله حجاب، ص .78
8) مرتضي مطهري، مسئله حجاب، ص .75
9) ويل دورانت، لذات فلسفه، ص .141
10) حداد عادل، فرهنگ برهنگي و برهنگي فرهنگي، ص .69
11) وسايل الشيعه، ج 14، ص .138
12) منتخب ميزان الحكمه، ترجمه شيخي، ج 2، ص 999، حديد .6129
13) مستدرك الوسائل، ج 14، ص .271
14) همان، ص .274
15) الترغيب و الترهيب، ج 3، ص 35، حديث .6
16) مسند احمد، ج 4، ص .358
17) بحارالانوار، ج 104، ص .36
18) مسند احمد، ج 6، ص .296
19) بحارالانوار، ج 43، ص .54
20) بابا طاهر عريان.
21) ويل دورانت، لذات فلسفه، ص .128
22) محمدتقي فلسفي، گفتار فلسفي (جوان)، ص .307
23) الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 15، ص .156
24) كافي، ج 5، ص 521، حديث .5
25) الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 16، ص .461
26) الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 16، ص .461
27) شيخ حر عاملي، آداب معاشرت، ص .67
28) مرتضي مطهري، نظام حقوق زن در اسلام، ص .148
29) ويل دورانت، لذات فلسفه، ص .141
30) ابوالقاسم مقيمي حاجي، جوانان و روابط، ص 7، به نقل از لذات فلسفه .122
31) ميزان الحكمه، ج 4، ص 272، حديث .7807
32) ميزان الحكمه ، ج 5، ص 297، حديث .10221
33) روانشناسي رشد (2)، دفتر همكاري حوزه و دانشگاه، ص .782
34) الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 13، ص .262
35) الدر المنثور، ج 6، ص .244
36) كافي، ج 5، ص .62
37) شرح غرر و درر، آمدي، ج 1، ص .394
38) ميزان الحكمه ، ج 8، ص 485، حديث .17831   منبع : www.kayhannews.ir