وبسایت شخصی سيدخليل شاکری (شاکر)سردرود

این وبسایت شخصی بوده و وابسته به هیچ نهاد و ارگانی ...نبوده وتابع قوانین جمهوری اسلامی ایران.

وبسایت شخصی سيدخليل شاکری (شاکر)سردرود - مهارت معلم درتهیه وتطبیق مواد ممد درسی درتدریس:روشهای تدریس...

سيدخليل شاكري"شاكر"سردرود"
وبسایت شخصی سيدخليل شاکری (شاکر)سردرود این وبسایت شخصی بوده و وابسته به هیچ نهاد و ارگانی ...نبوده وتابع قوانین جمهوری اسلامی ایران.

مهارت معلم درتهیه وتطبیق مواد ممد درسی درتدریس:روشهای تدریس...

دراثرتحقیقات ومطالعاتی که انجام یافت،میتوان روشهای تدریس رابصورت عموم به سه دسته تقسیم نمود:  

                                                                           حل مسئله

   قصه یاحکایت                           مشاهده                               مباحثه

    لکچریاسخنرانی                            نمایش                                    مشق وتمرین

    توضیحی                                                                                مسابقه

     سوال وجواب                                                                         اجرای نقش

                                                                                               اکتشافی

    مشوره فکری                                                                           استقرائی

                           وسایل ومواد                  مواد ولوازم                    لابراتواری

                          تخنیکی آموزشی              ساده محیطی                   آزمایشی

                                                                                              کارهای عملی

 

                                                     گروپی                پروژه             انفرادی

درمجموع میتوان روشهای تدریس را به دو دسته عمده تقسیم کرد:

          1      – روشهای تدریس فعال.

2       – روشهای تدریس غیر فعال.

1 -  تدریس غیرفعال: درروش تدریس غیر فعال،تنها معلم نقش فعالی رادرجریان تدریس برعهده داردومطالبی راکه ازقبل تعیین شده است بطور شفاهی درصنف درسی بیان میکند وشاگردان آرام نشسته اند وازخود واکنش چندانی نشان نمی دهند،صرفاً بحیث شنونده هستند وممکن است شنونده خوبی هم نباشند.

یعنی تدریس غیر فعال،به تدریسی اطلاق می گردد که در آن،میزان درگیری شاگردان با موضوع مورد تدریس بسیارکم بوده وصنف درسی برایشان خسته کن است.

2               -  تدریس فعال: به تدریسی گفته میشود که درآن، شاگرد چه ازلحاظ جسمی وچه ازلحاظ ذهنی درگیربا موضوع درس بوده ومحیط صنف برای اولذت بخش است. یعنی در این روش شاگردان بیشترفعالیت دارند وقسمت اعظم کار آموزش وتدریس برعهده شاگردان می باشد. درواقع یک تعامل دوطرفه بین شاگردان ومعلم وشاگردان بایکدیگر وجود دارد.  دراین روش شاگردان باعلاقه مندی خاص بالای موضوع درس شخصاً کار وفعالیت می کنند ومعلم نقش رهنما وکمک کننده را داردوزمینه آموزش را برای شاگردان مساعد می سازد.

         بنابراین استفاده از روش فعال درارائه درس نه تنها شاگردان رابه شوق وعلاقه آورده وانگیزه یادگیری رادرآنان تقویت می کند،بلکه معلم رادر تبدیل محیط صنف به جامعۀ کوچک ودلپذیر قادرمیسازد تا شاگردان بدون ترس واضطراب درپروسه آموزش سهیم شوند. درنتیجهء ایجاد چنین محیطی،زمینه پیشرفت وحس کنجکاوی شاگردان برانگیخته می شود.

درروش فعال،علاوه براستفاده ازتمایلات وحس کنجکاوی طبیعی طفل درحل مسئله وبیان مسایل بصورت حیرت امیزاست.این روش براساس ساختارطبیعی کودک بنا نهاده شده تا درکودک فهم عمیقی ازمهارتها ودانشها رشد پیداکند.

همچنان ملاک فعال وغیرفعال بودن تدریس،میزان فعالیت ودرگیری هدفمند شاگرد باموضوع تدریس است،نه طبقه بندی روشهای تدریس.

یک عده ازمعلمان،فعال وغیرفعال بودن تدریس رادر ذات روشهای تدریس میدانند، درحالیکه به نظرمن این تقسیم بندی پایه واساس علمی ندارد بلکه این هنر معلم است که میتواند حتی روشهای تدریس به ظاهرغیرفعال همچون روش سخنرانی وتوضیحی رابه روش فعال تبدیل نماید.ویا برعکس، اگر معلمی از نحوه اجرای روش های به ظاهر فعال اطلاع کافی نداشته باشد، مطمئناً آنرا تبدیل به روش غیر فعال خواهد نمود.درحالیکه قبلاً تذکرداده شد که این برداشت نمی تواند پایه واساس علمی داشته باشد.مثلاً: در روش سخنرانی که به ظاهریک روش غیر فعال است، اما سخنران باهنرمندی تمام توانست ذهن مارا کاملاً به خود جلب سازد ومارااز یک شنونده منفعل به یک فرد فعال تبدیل نماید.   پس ملاک فعال وغیرفعال بودن یک تدریس، احساس رضایت ومیزان درگیری فکری ویا جسمی هدفمند ومثبت فراگیران ( شاگردان ) میباشد.

بنابراین متخصصین تعلیم وتربیت راعقیده براین است که یادگیری شاگردان دوره ابتدائی، مستلزم توجه، مشاهده، حفظ، فهمیدن، مسئولیت پذیری برای یادگیری وداشتن هدف برای یادگرفتن است. چنانچه جان دیوی دانشمند امریکائی عقیده دارد:

" یکی ازجوانب مهم آموزش ابتدایی، این است که یادگیری باید مبتنی برفعالیت های شاگرد باشد." مشارکت فعال شاگرد درامریادگیری، بسیارمهم است وشاگرد به همان اندازه که فعال است، یادمیگیرد. شاگرد باید فعالانه درجریان یادگیری مشارکت کرده،نتیجهء کارخودرامشاهده کند واز این طریق، حس اعتماد به نفس واستقلال دروی به وجود آید.

موضوع دیگری که درآموزش دوره ابتدائی، حایز اهمیت است این است که، آموزش چگونه یادگرفتن است.دردوره ابتدایی به جای ارائه محتوا، می توان به شاگردان یادداد که چگونه یادبگیرند؟ اگرشاگردان روشهای یادگیری صحیح رابدانند، خواهند توانیست، بطورمستقل به یادگیری خود ادامه دهند.  استفاده ازوسایل سمعی وبصری در جریان تدریس، نقش مهمی دریادگیری شاگردان این دوره دارد. هرچند مطالب عینی ترباشند، شاگرد آنهارا بهتر درک میکند. دراین دوره بهتر است ازتلفیق روشها استفاده گردد. بطور مثال: میتوان موضوع را بشکل نمایشی توسط چارت، مدل، تصویرو مشاهده نشان داده ودروقت نمایش توضیح کرد.  به هراندازه ازروشهای متنوع استفاده شود، آموزش بهتر صورت می گیرد. انتخاب روشها دردوره ابتدائی، با توجه به امکانات، موضوع درس، سن کودک (شاگرد) ویژگیهای شاگرد، فضای آموزشی، زمان وبطورکلی، تمامی شرایط موثردریادگیری، صورت می گیرد.

دردوره ابتدایی، درصورت استفاده ازروش حل مسئله که یک روش فعال است،بهتر است نوع مسئله باید بسیار آسان باشد تاشاگرد ازعهده حل آن برآید. یعنی درصورتیکه روش یادگیری منطبق باتوانائی ومیزان رشد ذهنی شاگردان باشد، تاثیر بیشتری بریادگیری ها وتغییررفتارشاگرد دارد.

وظیفه دوره ابتدائی این است که درسالهای اخیر این دوره، به تدریج به مفهوم عدد حالت ذهنی، سمبولیک ونمادین بدهد واین کارازطریق چهارعامل اصلی یعنی جمع، تفریق، ضرب وتقسیم انجام می شود. جمع وتفریق درمراحل اول آموزش ابتدایی انجام می شود، زیرا عدد حالت عینی دارد، اماوقتی شاگردان عملیه های ضرب وتقسیم را شروع می کنند، عدد به تدریج از حالت عینی به صورت ذهنی تبدیل می شود. چنانچه یکی از اصول تعلیم وتربیت دوره ابتدائی، این است که تاحد امکان، مسایل وموضوعات عینی ومحسوس به اطفال ارائه شود.یعنی تدریس از طریق مثالهای زنده وعینی وانجام نمایشات صورت گیرد. بنابراین بهتر خواهد بود که موضوع اولاً بصورت کل ارائه گردد چرا که کودک دوره ابتدائی، هنوزتوانائی استدلال استقرائی راندارد. استدلال استقرائی، بدین معنی است که کودک اجزاء وپدیده های مختلف را ببیند، از مشاهده آنها، تعمیم وقانون بدهد.یعنی از دیدن امورجزء، یک اصل وتصورکلی راجع به پدیده ها در ذهنش شکل بگیرد.این استدلال ، استقرائی واز جزء به کل رفتن است واستفاده ازاستدلال استقرائی با توانائی درک کودک دوره ابتدائی مکتب هماهنگ نیست.24

مهارت معلم درتهیه وتطبیق مواد ممد درسی درتدریس:

استفاده ازمواد درسی درتعلیم وتربیه ازقدیم رایج بوده معلمین ماهرواستادان فن سعی ورزیده اند تاطریق وراه هائی راجستجو کنند که به وسیله آن بتوانند مطالب ومفاهیم را به شاگردان آسانتروبهترانتقال بدهند.

فیثاغورث ریاضی دان یونانی 2500 سال قبل برای واضح ساختن مطالب ومفاهیم کار خویش، ازاشکال هندسی استفاده میکرد. همچنان علمای تعلیم وتربیه درامرآموزش وپرورش ازتصاویر اشیای واقعی که شاگردان قبلاً به آنها آشنائی داشتند درتدریس  خود ازآنها کار میگرفتند تاازآموزش طوطی وارجلوگیری کرده باشند وازآن به بعد تا امروزدرقسمت استعمال مواد درسی درتعلیم وتربیه، تحولات روز افزونی رونما شده است. بزرگترین پیشرفت هایی که نصیب تعلیم وتربیه، خصوصاً درمورد تطبیق میتود وروشهای تدریس گردیده، استعمال وبکاربردن مواد درسی مناسب در تدریس است، که امروزدر تمام ساحات تعلیمی وتربیتی ازمواد ووسایل ممد درسی استفاده میشود.

نحوه استفاده موثروسایل کمکی آموزشی، یکی از مهارتهای معلم مسلکی است. این عامل اساسی درپیشبرد موفقانه درس است که بعد ازانتخاب میتود، انتخاب مواد درسی برای معلم یک امرضروری پنداشته می شود. معلم باید درهنگام تهیه طرح درس، تدارک لازم را پیشبینی کند که ازکدام وسایل کمکی آموزشی نظربه موضوع درس، تهیه نماید وچگونه مورد استفاده قرار دهد، تا آموزش بهتر صورت گیرد.

مواد درسی چیست؟  مواددرسی عبارت ازاشیاء ووسایلی اند که معلم وشاگردان را برای بدست آوردن هدف درس کمک مینماید. ویا به عبارت دیگر، آن وسایل سمعی وبصری که معلم در تدریس از آن کار میگیرد بنام مواد درسی یادمیشود. ویا هرچیزی که درمحیط موجود بوده وبرای عملیه آموزش بطورمناسب استعمال شده میتواند، بنام مواد درسی یادمیگردد.  پس مواددرسی درتدریس وآموزش نقش مهمی رابازی میکند وبه همه معلوم است که شنیدن، گفتن وتجربه کردن، طرق مهم ویگانه وسایلی اند که انسانها بواسطه آن ها می آموزند وآموزش وقتی خوب صورت گرفته میتواند که تجارب باعث تغییرسلوک گردیده وبوسیله آن علم ومعرفت حاصل شود، چون برای فراگرفتن علم باید تمام حواس انسان کار وفعالیت نمایند.

بناءً تمام حواس انسان وقتی فعال خواهد بود که درآموزش ازوسایل ومواد کمکی آموزشی استفاده شود. ناگفته نباید گذاشت که دربین تمام حواس، حس باصره وسامعه سهم بارزتردارند. واضح است که درتدریس یک موضوع استعمال مواددرسی رول مهم دارد، پس معلم باید برای تدریس هرموضوع، باتوجه به هدفهای تدریس ازمیان انواع وسایل ومواد اموزشی، مناسب ترین آنها را انتحاب نموده وبکارگیرد.مثلاً: درتدریس موضوعات مضمون اجتماعیات ازچارت، تصاویر، نقشه، مدل وغیره میتوان استفاده کرد. به همین ترتیب در تدریس مضمون حساب مثلاً: درموضوعات شمار اعداد، عملیه جمع وتفریق ازسنگریزه ها، دانه های لوبیا، نخود، جواری، قلم ها وغیره استفاده کرده میتوانیم.

باتوجه به آنچه گفته شد، استعمال واستفاده موثرازمواد ممد درسی درتدریس یکی ازمهارتهای معلمین مسلکی به حساب می آید، باید دانست که آیا یک موضوع درسی با استفاده ازمواد، خوب وموثر تدریس میشود ویابدون مواد؟

معلوم وهویداست هردرسی که با استفاده ازمواد ، تدریس شده باشد بسیارموثر است نسبت به درسی که در تدریس آن از مواد ممد درسی استفاده نشده باشد. حتی دربعضی اوقات تدریس بدون استعمال مواد درسی دشوارومشکل میباشد وهم جریان تدریس برای شاگردان خسته کن گردیده وآموزش خوب صورت نمی گیرد.

تهیه مواد درسی به مهارتهای ذیل معلمان ارتباط دارد:

1 – ابتکار معلمان.

2 – دانش مسلکی معلمان.

3 – مهارت معلمان درتهیه وآماده ساختن مواد درسی بادرنظرداشت شرایط ومحیط.

4 – مهارت معلمان درتهیه وآماده ساختن مواد درسی مطابق موضوع.

5 – مهارت معلمان دراستعمال واستفاده مؤثرازمواد درسی.

هرگاه معلم واقعاً به مسلک خود علاقه داشته باشد اودائماً سعی وتلاش میکند تا مواد درسی ووسایلی راپیدا نماید که درتدریس ازآنها استفاده موثر کرده بتواند زیرا اومیداند، صرف پیدانمودن مواد ووسایل درسی برای معلم کافی نبوده بلکه بکاربردن واستعمال آن بطورموثرومناسب در تدریس اهمیت بیشتردارد.

علاوه برآن قرارمطالعاتی که صورت گرفت، مواد درسی را ازلحاظ ساختمان به سه قسم ذیل بدست آورده میتوانیم:

  الف) اصل شئ         ب) مودل ( نمونه ساخته شده مصنوعی شئ     ج) تصویر

مثلاً: درمضمون نباتات، نظربه موضوع، اگرگل را درصنف بیاوریم، اصل شئ واگرگل کاغذی ویاپلاستیکی را تهیه نموده ودرصنف بیاوریم، مودل آن وهمچنان اگر گل را درکاغذ رسم نموده باخود بیاوریم، تصویر گل است.

اقسام مواد درسی:  دراثرتحقیقات ومطالعاتی که انجام یافت، میتوانیم مواد درسی را بصورت کل به دونوع تقسیم کرد: استهلاکی وغیر استهلاکی.

1-    استهلاکی: مانند تباشیر، مارکر، کاغذ، کتابچه، رنگ، پنسیل وغیره که میعاد

استهلاک آن کم بوده یعنی زود بمصرف می رسند.

2-            مواد ولوازم درسی غیر استهلاکی: مانند تخته، تخته پاک، کتب، چارت، نقشه، فلش چارت، کارت، فلش کارت، تصاویر، گرافها، مودل ها، پوسترها، سلاید، فلم، پروجکتوروغیره که این مواد اکثراً ازطرف مسئولین تعلم وتربیه برای مکاتب تهیه می شوند ویک عده مواد درسی مانند چارت، فلش چارت، فلش کارت، نقشه وغیره که اکثراً ازطرف معلمین واستادان نیز تهیه می گردد که میعاد آنها زیاد بوده وزود استهلاک نمی شوند.

حال به توضیح وتعریف بعضی ازانواع موادها میپردازیم:

1 – تخته وتباشیر: تخته وتباشیر ازجمله لوازم ومواد ضروری تدریس برای معلم وشاگرد به شمار میروند. تخته انواع زیاد دارد.مثلاً : تخته نمدی، تخته فللین، تخته پلاستیکی سوراخ دار، تخته سیاه وتخته سفید وغیره.  تخته سیاه معمولاً از چوب ساخته می شود ودرکشورهای پیشرفته اکثراً از تخته سفید که از فارمیکا ساخته شده وبرای نویشتن درآن ازمارکراستفاده میشود وفعلاً دروطن ما افغانستان هم مورد استفاده قرارمیگیرد. بعضی اوقات تخته سمنتی ازخود روی دیوارصنف میسازند که دربعضی مکاتب دیده میشود.

2 – تصاویر: معلم به خاطروضاحت موضوع ودلچسپی شاگردان به درس ازتصاویر استفاده مینماید. یعنی تدریس را جنبه عینی میدهد وآموزش خوب صورت میگیرد. معلم در مورد تصویر ها این طور فکر نکند که هرکس با آن آشنائی دارد. به این معنی که همه افراد تصاویر را بازندگی مردم ارتباط داده نمیتواند واز تصویرمفهوم گرفته نمیتوانند.

3 – مودل: مدل درلغت به معنی نمونه ودراصطلاح ساختن مصنوعی جسم ویا یک شئ راگویند. هرگاه موضوع درس جغرافیه باشد، معلم میتواند از مودل کره زمین درتدریس استفاده نماید، دراین صورت آموزش خوب صورت میگیرد.

4 – گراف ها: گراف ها انواع مختلف دارند.مثلاً: گراف ستونی، دایروی، خطی وگراف مصور. ازگراف ها غرض نشان دادن کمیت وکیفیت موضوع کارگرفته میشود وزیادتردر احصایه مورد استفاده قرار میگیرد. به همین ترتیب شاگردان میتوانند تعداد، وقت، مقدار، ووزن یک چیز را بواسطه گراف یاد بگیرند.

5 – چارت: چارت ازمواد بصری است که به حیث مواد مهم ممد درسی از آن استفغاده میشود. وموضوع درس را بشکل الفاظ، کلمات وجملات واضح می سازد.

6 – فلش چارت: عبارت ازآن مواد بصری است که موضوع درسی را به شکل تصویرمجسم می سازد.

7 – کارتها: عبارت ازآن مواد بصری است که یک جزء موضوع درسی را بشکل کلمه یا لفظ نشان میدهد ویا به عبارت دیگر کارت ها عبارت ازمواد درسی بوده که بشکل مستطیل ودیگر اشکال هندسی خورد ازکاغذ ساخته می شوند وعنوان موضوع، لغات ویا کدام اصطلاح درآن نوشته می شود. بخاطروضاحت جمله، متوجه کردن وعلاقه مند ساختن شاگردان درنقاط مهم درس توسط معلم بکار برده میشود.

8 – فلش کارت: عبارت ازآن مواد درسی بصری است که یک جزء موضوع درسی را بشکل تصویر روشن میسازد.

9 – پوستر ها: اشکال وتصاویریکه درروی کاغذ به رنگهای مختلف دیزاین می گردد عبارت ازپوستر است. یا به عبارت دیگر چند فلش چارت که دارای اشکال وتصاویر متنوع راجع به یک موضوع واحد باشند، پوستر نامیده میشوند. معلم وقتی خواسته باشد موضوعات درسی را بشکل تصویری واضح، روشن ومشخص سازد. درآن صورت باید از پوستراستفاده نماید تا درآموزش شاگردان موثر واقع شود وپوستر ها بدون تشریح خود شان گویا میباشند.

10 – نقشه ها : نقشه ها ازجمله مواددرسی بوده که درروی کاغذ ترسیم شده باشد وازآن درموضوعات جغرافیائی، کار های ساختمانی وانجنیری استفاده بعمل می آید. اکثراً معلمین میتوانند نقشه را درمعرفی یک کشوروبخصوص درروشن ساختن موقعیت ومساحت آن بکارببرند وشاگردان ازروی نقشه بشکل خوبتر می آموزند.

11 – سلاید ها: سلاید عبارت ازشیشه مستطیل یامربع شکل میباشد که درطبابت، لابراتوارودر موضوعات کیمیا وبیولوژی زیادتر مورد استفاده قرار میگیرد وهمچنان معلم درکارهای عملی وتطبیقات ازسلاید استفاده میکند بطورمثال تحت مایکروسکوب قراردادن سلاید خون مریض جهت تشخیص برای شاگردان بسیارموثر بوده زیرا جنبه عملی را دارا میباشد وشاگردان عملاً درآن فعالیت سهم میگیرند.

12 – فلم ها: فلم تهیه نمودن زندگی مصنوعی ونمایش آن درمقابل دیگران میباشد. هرگاه معلمان تنها به بخش نظری درس اکتفا کنند، درس بعد ازاندک زمان ازذهن شاگردان میرود وآنرا فراموش می کنند. بهتر است آنچه را بشکل نظری می خوانند از چنین مواد درسی استفاده نمایند که جنبه عینی وعملی را بخود بگیرد.

13 – پروجکتور: آن نمایشی است که میتواند سلاید عکاسی شده یا رسامی شده وچیزی را که به روی کاغذ نوشته یا ترسیم شده باشد، توسط پروجکتور آنرا به روی دیوار یا پرده سفید چند برابربزرگتروواضح نشان میدهد. این نوع مواد از یکطرف سبب علاقه مندی شاگردان نسبت به درس میشود واز طرف دیگر معلم میتواند دروقت کم موضوعات زیاد را درروی تخته به شاگردان نشان دهد.25

خلاصه اینکه تدریس بدون مواد درسی نتیجه مکمل نخواهد داد زیرا: شنیدن فراموش شدن است، دیدن یادگرفتن است وعمل کردن دانستن است.  بناءً مواد درسی طوری باشد که شاگردان را درمسایل آموزشی کمک کند ومواد درسی وقتی موثرومفید خواهد بود که درواضح ساختن معنی ومفهوم یک درس که معلم وشاگردان درجستجوی آن میباشند کمک کرده بتواند.

اهمیت ونقش مواد ممد درسی درآموزش:  استعمال واستفاده ازمواد درسی درجریان تدریس فواید ذیل را دارا می باشد:

-         شاگردان زیادترفعال ومتحرک بوده وتحرک حواس پنجگانه نیز صورت میگیرد.مثلاً: استعمال ساعت های کاغذی برای نشان دادن وقت.

-         با استفاده از مواد، درس بیشترجالب وشنیدنی میگردد، معلم وشاگرد زود به هدف می رسند.

-         مهارتهای عملی تقویه میگردد. یعنی تدریس بشکل عملی به پیش برده میشود وباعث انکشاف ذهن شاگردان میگردد.

-         استعمال مواد درتدریس دربالا بردن مهارت های افهام وتفهیم شاگردان موثرمیباشد.

-         موضوع درسی را به شاگردان آسان نموده ودرس خوب ذهن نشین شاگردان میگردد.

-         تنوع در درس صورت میگیرد وباعث ازدیاد معلومات می گردد.

-         شاگردان علاقه ودلچسپی نشان داده وخستگی را احساس نمی کنند.

-         مواد درسی باعث اجرای فعالیت شده وشاگردان ذریعه اجرا کردن عمل می آموزند.

-         مواد درسی فرصت سهمگیری شاگردان را به درس تزئید می بخشد.

-         تدریس را مجسم ساخته وآموزش بهترصورت می گیرد.26

مهارت معلم درایجاد فضای آموزشی مؤثردرتدریس:

یکی دیگری ازمهارتهای پیداگوژیکی معلم، مهارت درایجاد فضای آموزشی مناسب درصنف درسی است. یک معلم مسلکی وآراسته بامهارتهای پیداگوژیکی اینرا میداند که چگونه میتواند فضای آموزشی مناسب را درصنف درسی مساعد سازد تاشاگردان بتوانند آموزش خوب بگیرند. کمیت وکیفیت فضاها درآموزش ویادگیری نقش بسزائی دارد.گرمی وسردی بیش ازحد صنف درسی، نامناسب بودن نورونظافت ، سروصدای غیرمعقول وتعداد بیش ازحد شاگردان درصنف وده هامسایل دیگری است که موجب کاهش کیفیت تدریس معلم ویادگیری شاگردان می شود.  موقعیت ومحیط آموزشی از جمله عوامل موثردرآموزش ویادگیری شاگردان به حساب می آید. صنف درسی به عنوان یک محیط آموزشی رسمی، نقش مهمی درآموزش شاگردان بازی میکند. به هراندازه فضای صنف باامن، پرنشاط، آماده ازلحاظ فزیکی وروانی وبدون ترس ووحشت باشد به همان اندازه فضای یادگیری بهتر خواهد بود. طوریکه گفته اند " پدید آوردن محیط مطلوبی برای آموزش شاگردان تنها درگروایجاد فضای بازوپرنشاط است."

       بناءً درتمام دوره های آموزشی، بالاخص دردوره ابتدایی، فضای صنف باید با امن، پرنشاط، صمیمی، جذاب وبدون ترس واضطراب باشد تا اینکه اطفال دوره ابتدائی که تازه ازمحیط پرمحبت والدین وخانواده ها وارد مکتب شده اند ،آنها بتوانند بدون ترس وهراس به درس وتعلیم خود ادامه بدهند.  آنچه وظیفه معلمی راپرمشقت میسازد، همین ایجاد فضای آموزشی ویافتن شیوه های مناسب تدریس وزمینه برای جلب توجه وعلاقه مند ساختن شاگردان به درس است، که این کاراز صلاحیت معلمان مسلکی برمی آید.  ایجاد فضای آموزشی مناسب درصنف درسی مربوط میشود به نظم فزیکی وفضای روانی صنف. یعنی به مجهزبودن صنف ازلحاظ فزیکی وروانی.

تنظیم صنف ازلحاظ فزیکی:  تنظیم صنف از لحاظ فزیکی ارتباط میگیرد به مجهزبودن صنف ازلحاظ اتاق درسی، آب وهوای صنف، مواد درسی، موجودیت میز وچوکی برای هرشاگرد، موجودیت تخته، تخته پاک، تباشیریامارکر، نظافت صنف، نورکافی وطرزنشستن شاگردان ازلحاظ قد برابری ودیگر تفاوتها.

فضای فزیکی صنف به عنوان یک عامل زنده ومهم درکیفیت فعالیت های آموزشی وتربیتی شاگردان نقش مهمی را ایفا میکند. چگونگی ساختمان صنف، نوع سازماندهی وسایل کمکی آموزشی، رنگ نامناسب دیوارهای صنف، نور، صدا، تجهیزات وفضای بازمحوطه صنف و... می تواند اثرات قابل توجهی بالای شاگردان بگذارند. مکتب زیبا از لحاظ ساختمان فزیکی، یادگیری را برای شاگردان آسان کرده ونشاط وشادابی را برای اطفال به ارمغان می آورد ومکتب نامناسب وتنگ وتاریک، خشک وبی روح، خمودی وکسالت وافسردگی را برای شاگردان به همراه داشته وبرمیزان یادگیری وحضورفعال وبانشاط آنان درمکتب تاثیرمنفی می گذارد. درمکتبی که صنف های درسی آن به اندازه کافی نوروجود نداشته باشد، خستگی چشم ودرنهایت بی توجهی شاگردان را نسبت به درس باعث می شود وصدای نامناسب باعث خستگی بدن، کم شدن میزان دید وکم شدن تشخیص رنگها ودرنهایت سبب کاهش ظرفیت یادگیری شاگردان می گردد.  وقتیکه معلم تدریس میکند باید شاگردان خودرا چطور بنشاند، یا به عبارت دیگروضع فزیکی اتاق درسی چطورباشد. صنف درسی تاجایکه ممکن است طورمستریح وآماده یادگیری وآموزش باشد. البته تنموع درترتیب وطرز نشستن شاگردان بالای تدریس ودلچسپی شاگردان به عملیه آموزشی تاثیر بسزائی دارد.

معلم مسلکی شاگردان را نظربه روش تدریس وفعالیت های عملی درس به اشکال مختلف مناسب به آن فعالیت ها تنظیم مینماید. شاگردانیکه قد کوتاه دارند پیشروی صنف درقطارهای اول جا داده شوند. درنشستن شاگردان، حس شنوایی وبینایی آنها هم مدنظرگرفته میشود. تغییروتبدیل جاهای نشستن شاگردان نیز درنظرگرفته میشود. اگرشاگردان لایق همیشه پیشروی صنف یعنی درقطار اول وشاگردان تنبل درآخیرصنف می نشینند وجای شان همیشه ثابت می باشد، این کارباعث ایجاد تضاد ورقابت ناسالم دربین شاگردان می گردد.

خلاصه معلم مسلکی تلاش میکند که صنف را هم ازلحاظ نشستن شاگردان وهم ازلحاظ تزئینی مواد ترتیب وتنظیم نماید. اما معلم غیرمسلکی متوجه این کار نبوده بعضی اوقات خود باعث میگردد که صنف غیرمنظم گردد وفضای آموزش مختل گردد.مثلاً : شاگردانیکه دراخیرصنف نشسته اند تخته رادیده نمی توانند وهردقیقه ازجای خود برمی خیزند ویاسرشاگردی را که پیش روی اوقراردارد تیله کرده وسروصدا پیدامیشود وسبب اخلال فضای درس می گردد. بناءً معلمین مسلکی وماهرمیتوانند درصورت روبرو شدن با این نوع مشکلات توسط معلومات مسلکی که دارند آنرا حل نمایند.

محیط صنف ازلحاظ روانی:  فضای آموزشی صنف تنها منحصر به نظم فزیکی صنف نبوده بلکه فضای روانی نقش مهمی درآن دارد.

فضای روانی صنف: عبارت ازفضائی است که توسط معلم، شخصیت معلم، طرزبرخورد اوباشاگردان، سازماندهی ونحوه اداره صنف، اشارات وحرکات او، برقراری ارتباط اوباشاگردان، احساس همدردی وهمکاری متقابله، شناخت شاگردان، حس درک وحساس بودن معلم، فضای دوستی، حس اعتماد واحترام متقابل او ایجادمیگردد.  فضای ایجاد شده درصنف باید طوری باشد که شاگردان درآن احساس اعتماد نمایند. شاگردان به معلم خود ومعلم به شخصیت شاگردان احترام بگذارد وازتنبیه آشکار وتحقیرشاگردان جلوگیری نماید، زیرا برخورد معلم باشاگردان باعث جلب اعتماد شاگردان به معلم گردیده وشاگردان ازمعلم خود به صفت نمونه والگو استفاده نموده وازآن پیروی مینمایند. درصورتیکه برخورد معلم، دکتاتورانه وخشن باشد، جرأت شاگردان سلب گردیده وفضای آموزش مثمر نخواهد بود وباعث ایجاد عقده ها میگردد.

       خلاصه اینکه درصنف درسی فضای روانی تاثیر بیشتری درآموزش شاگردان دارد، برای اینکه فضای مناسب روانی درصنف ایجاد شود، باید قوانین ومقررات مشخصی را درصنف ایجاد نمائیم وشاگردان را مکلف به اجرای آن نماییم.

بنابراین جهت ایجاد فضای یادگیری مناسب لازم است تاقوانین ومقررات معینی درصنف ایجاد گرددوشاگردان را مکلف به اجرای آن قوانین نماییم. وهم میتوانیم بگوییم که این قوانین ومقررات را معلمین مسلکی تحت عنوان پالیسی کورس قبل ازآغازدرس درخدمت شاگردان قرارمیدهند.

 به عقیده پرکنیز، روانشناس رشدویادگیری، جهت انظباط وعکس العمل های مثبت شاگردان درصنف درسی، یکدسته اصول کلی وجود دارند بنام اصول انظباطی. واین اصول کلی درهفت مورد خلاصه می شود:

اصول انظباطی درصنف درسی:

1 – محیط مساعد برای یادگیری براساس ایجاد احترام متقابل میان معلم وشاگردان استوار است. نگرش معلم درارتباط باشاگردانش وایجاد نظم درصنف درسی دارای تاثیربسزایی است. معلمی که بدون چون وچرا شاگردانش را دوست دارد وآنان را به عنوان انسان قابل احترام می بیند واطمینان دارد که شاگردان نیزنظراورا می پذیرند وبه سرعت به خواسته های اوپاسخ میدهند، بدون شک مورد احترام شاگردانش قرار میگیرد. معلمی که احساسات خشم آلود شاگردش را می پذیرد وبا دلسوزی نسبت به اوابرازعلاقه می کند ودردرس توجه اورا معطوف میسازد بیشتر موفق برای از بین بردن بدرفتاریهای شاگردانش می شود.

       خلاصه اینکه معلم مسلکی میکوشد با اعتماد به نفس باشاگردانش رابطه متقابل واحترام آمیز برقرارکند. اگرمعلم درجلب احترام شاگردانش موفق شود، آنها نیزبه احتمال زیاد معلم خود را فرد علاقه مند، غمخوارودوست مشکل کشا خواهند یافت، نه یک موجود بد گمان، متحجر، وبا رفتارکینه آمیزکه نقش یک مامورجریمه وپولیس جنائی را انجام میدهد.

2 – چون بیشتر شاگردان می خواهند بدانند که درصنف درسی چه قوانین ومقرراتی اجرا می شود، شایسته است که معلم برای برآوردن چنین انتظاراتی، قوانین وقواعدی را برای اداره صنف خود داشته باشد وآنرا تطبیق نماید: شاگردانی که برای نخستین باروارد صنف می شوند از این اصل مستثنی نیستند. آنچه معلم ازشاگردان خود انتظار دارد میتواند با چند قاعده ومقررات ساده ویا به عنوان پالیسی کورس خود به اطلاع آنان برساند. این قوانین ومقررات باید بیشتر تاکید روی ایجاد وضع مطلوب درصنف باشند که بارعایت حقوق یکسان به محیط آرام صنف ویادگیری بهترشاگردان کمک کند.

3 – معلم باید همواره با آمادگی کامل به صنف درسی برود ودرس را به سروقت آغازنماید: معلمان متجرب ومسلکی براثرتجربه دریافته اند که یکی ازعلت بی نظمی ها وسروصداهای شاگردان درصنف به علت آن است که درس را خوب نفهمیده اند ووقتی ببینند که معلم ناوقت به درس می آید، درآن صورت است که شاگردان سروصداهائی را درصنف به راه می اندازند وبه رفت وآمد درداخل صنف می پردازند. چنین حالت سبب بی نظمی در صنف درسی می شود. یعنی عدم آمادگی کامل معلم به درس وناوقت آمدن او به صنف درسی سبب چنین بی نظمی ها وپراگندگی ها درصنف می شود.

4 – معلم باید درمقابله با بدرفتاری شاگردان راه های گوناگونی را به کارگیرد. چون علل بد رفتاریها ازنظرنیاز شاگردان وموقعیت های مختلف فراوان وگوناگون می باشند. معلمانی که فقط چند راه حل معدود واندک را می شناسند از معلمانی که با شیوه ها وراه حل های متعدد آشنائی دارند درایجاد نظم وانظباط آموزشی موفقیت هائی کمتری بدست می آورند. یعنی معلمانی که معلومات مسلکی دارند میتوانند طریقه های مختلفی را درایجاد فضای آموزشی بکار گیرند. درواقع راه هائی راکه یک معلم برای اجرای انظباط انتخاب کرده وبه کارمی برد باید بااصول فلسفی تعلیم وتربیت، شخصیت ومعتقدات معلم درباره رشد اطفال ونوجوانان سازگار وهمنوا باشد. معلمی که درتلاش احترام متقابل با شاگردان است، بدون شک به تنبیه بدنی، سخنان نیشداروتمسخرآمیز متوسل نمی شود، زیرا این گونه رفتارها با برقراری احساس ارزش واحترام متقابل مغایرت دارند. تهدید وتنبیه ناسنجیده ممکن است به جای اینکه مسئله راحل کند آن را بد ترمی سازد. کمک به شاگردی که دردرس مشکل دارد موجب موفقیت او میشود ومعلم را انسان دلسوز وارزشمند جلوه میدهد واز بسیاری بدرفتاری ها جلوگیری می کند. معلم میتواند گاهی باذکریک قصه یا داستان، شوخی وطنزازشدت اوضاع ورویداد های ناگواربکاهد واوضاع را به حال عادی درآورد.

معلم دانا ومسلکی ازهرگونه درگیری خصمانه با شاگرد پرهیز می کند، بخصوص اگر مسئله بصورت کشمکش ومشاجره درآید، زیرا معلم دراین ماجرا بازنده است وشاگرد با ایستادگی دربرابرمعلم موفق به اختلال درکاردرس وتاخیردراجرای پروگرام های درسی می شود.

5 – روشی که معلم درمقابله با بدرفتاری شاگرد به کارمی برد اکثراً بالای شاگردان دیگر صنف تاثیرمیگذارد. یعنی رفتار معلم درزمینه انظباطی دارای تاثیرموجی بالای شاگردان دیگر صنف است. بناءً معلمانی که درامر انظباط جدی وبا اراده هستند تاثیرات بیشتری درتغییر واصلاح رفتار شاگردانی که دربی نظمی های درسی شرکت نداشتند بجا میگذارد ودرمقایسه با صنف معلمان بی تفاوت وسهل انگار تعداد شاگردان اخلال گربسیارکمتر دیده می شود.

6 – درصورت ناتوانی معلم درایجاد انظباط وکمک خواستن از مقام های خارج نباید درنگ کند. نباید تصور کرد که موارد پیشنهادی بالا یگانه راه حل های کامل در مسایل انضباطی به شمار می آیند. بعضی اوقات با شاگردانی روبرو می شویم که اجرای اصول انضباطی حتی برای معلمان با تجربه بسیارمشکل است. درانصورت است که معلم میتواند از مقامات بالاتر کمک بخواهد ویکی از راه های موثر برای ایجاد انضباط درشاگردان تشکیل انجمن ها، مشاوره با راهنمایان آموزشی وروانی، دایر نمودن جلسات، اعلان قوانین انضباطی توسط مدیر مکتب، توصیه های کارشناسان برای اعزام شاگردان بی انضباط به صنف های خاص وغیره.  درواقع معلم وقتی باید به کمک خارجی متوسل شود که تمام راه های انضباطی که قبلاً تذکررفت برایش مسدود شده باشند.

7 – بطور کلی هدف نهائی انضباط وتعلیم وتربیه باید خود رهبری وخود سازماندهی یا ایجاد نظم وانضباط توسط خود شاگردان باشد. یعنی معلم کوشش نماید تا خود شاگردان را درآوردن نظم وانضباط تشویق نماید. افراد انسانی هنگامی که بنا برارزشها وباورهای معتبرشخصی خود، نه به اقتضای نفوذ وسلطه دیگران پاسخ میدهند استقلال وآزاد منشی خود را ابرازمیدارند. یعنی حس استقلالیت وآزاد منشی در شخص پیدا می شود.28

         بصورت خلاصه باید گفت، انضباط به معنای نظم وترتیب وسازماندهی درکارتعلیم وتربیت است. معلم باید با توجه به خواست ها ونیازهای شاگردان ویافتن علل بد رفتاری آنان با روشی دلسوزانه چنان رفتار نماید که شاگردان به اهمیت کاراو پی ببرند.



تاريخ : 89/11/15 | 0:9 قبل از ظهر | نویسنده : سيدخليل شاكري"شاكر"سردرود" |
.: Weblog Themes By SlideTheme :.